Evrensel sağlık verisini nasıl oluşturabiliriz?

Evrensel sağlık verisini nasıl oluşturabiliriz?

Sağlık sektöründe kümelenmiş, evrensel sağlık verisine olan ihtiyacın arttığı her geçen gün daha fazla kabul gören bir gerçek. Toplum sağlık yönetimi alanında yapılan çalışmalar kümelenmiş verilere dayanıyor.

Teknolojinin geldiği nokta ve ortaya çıkan ihtiyaçlar nedeniyle kümelenmiş verilerin sağlık sektöründe kullanımında farklı girişimlerin olduğunu söyleyebilmek mümkün. Bu değişimin neresinde olduğumuzu anlamak ve hangi tür teknolojilerin gelecekte nerelere varabileceğini bilmek önem taşıyor.
Sağlık sektörü sağlık verilerinin merkezileştirilmesi gerektiğini kabul gören şekilde önemli bir değişim geçirdi. Kişiye odaklı, bir kişinin tüm sağlık verilerinin evrensel olarak depolandığı ve farklı noktalardaki verilerin koordineli şekilde bir araya getirildiği, akıllı sağlık altyapısının en iyi çözüm olduğu kabul gören bir gerçek. Dahası, toplum sağlığı ve sağlık sektörü için değer odaklı sistemler söz konusu olduğunda toplulukla ilgili çalışmalar yapılabilme ve tüm verilerin oluşturuldukları noktalardan merkezi noktalara taşınmasını sağlama yüksek kalitede sonuçlar ortaya çıkarılmasını mümkün kılan etkenlerin başında geliyor.

Makine öğrenimi algoritmaları merkezi veri üzerinde kimlik tanımlamaları konusunda daha öncekinden iyi bir noktaya geldiği yapay zekâ alanındaki gelişmeler merkezileştirilmiş verilerin Medikal Bilgi Grafiklerine dönüştürülebilmesini sağlıyor.

Peki, ama bir bu sürecin neresinde bulunuyoruz? Sağlık verilerinin hacmi şu anki bilgi teknolojileri altyapısında daha önce tüm kayıtların kâğıt üzerinde yapıldığından çok daha büyük. Her doktor, her hastane sahip olduğu her bir hasta için kendi tablolarını oluşturmuş durumda bulunuyor. Bu nedenle bir hasta için çok sayıda noktada her birisinin farklı tedavi süreçleriyle ilgili olduğu çok sayıda tablo var olduğunu söyleyebilmek mümkün. Klinik olarak farklı noktalar arasında koordinasyonun gerekli olduğu durumlarda bilgi paylaşımının sayfaların kopyalanarak gönderilmesi şeklinde sağlanıyordu.

Kâğıt tabanlı kayıtlardan elektronik tabanlı kayıtlara geçişe (şu anda sağlık hizmeti veren kuruluşların yüzde 80’inden fazlası Elektronik Sağlık Kayıt sistemlerinden birisini kullanıyor) rağmen sağlık sektöründeki temel süreçlerin değişmediğini söyleyebiliriz. Her kuruluşun kendi elektronik sistemine sahip olması sadece kayıtların elektronik ortama aktarılmasını mümkün hale getirmiş görünüyor. Her kuruluşun sağlık verilerinde hikayenin sadece belirli bir parçasına sahip olduğu gerçeğini göz ardı etmemek gerekiyor. Geride bıraktığımız 10 yıl içerisinde sağlık verilerinin toplanmasında geçerli olan yöntemlerin standartlaştırılmasında kat edilen aşamalar veri değişiminin çok daha iyi şekilde yapılmasını mümkün kılan en önemli etkenlerin başında geliyor. Standart kısaltmaların, mesaj formatlarının ve veri transferinin standart olarak güvenli bir ortamda yapılmasının her kuruluşun farklı bir noktadaki sağlık verilerini talep etme ve edinme konusundaki becerisini daha ileri taşımış görünüyor. Fakat veri mimarisinin temelde “kayıtların aslını verinin saklandığı noktadaki veri tabanında tutarak kopyasını gönderme” yaklaşımını koruduğunu söyleyebilmek mümkün.

Sorgularla oluşturulan veriden kümelenmiş veriye geçiş
Sağlık bilgilerinin standart haline gelmiş süreçlerdeki değişimi daha çok veri taleplerinin merkezileştirilmiş noktalara dâhil olan bir kuruluştan diğerine iletme ve her bir sistemde kişileri izleme altyapılarını oluşturma şeklinde olduğunu söyleyebilmek mümkün. Bu noktaların sorgular neticesindeki etkileşimlerle çalışması ve transfer edilen verilerin kopyalarını depolamadan sadece izlenen kayıtlarla ilgili temel bilgileri kaydetmesi (bu kişi A kuruluşunda 1234 numaralı kayıt ile B kuruluşunda 5678 numaralı kayıt ile takip edilmektedir şeklinde) en önemli noktaların başında geliyor. Her bir son noktanın oluşturabildiği ve kullanabildiği standart mesaj paketleri çalışma altyapısının temelini oluşturuyor.
2009 yılında HITECH ile bölgesel olarak kullanılan HIE (Health Information Exchanges – Sağlık Bilgi Değişimi) sistemi oluşturulması konusunda pek çok çalışma yapılmasına rağmen bunlardan çok azı şu anda hizmet veriyor. Devlet kuruluşları tarafından desteklenen farklı girişimler olmasına karşın ABD’deki pek çok sağlık verisi paylaşım platformunun sağlayıcı veya sağlayıcılar tarafından oluşturulan kurullar ile ilgili olması dikkat çeken noktaların başında geliyor.
Sorgulamalara yapılan cevaplar ile çalışan sistemlerin kuruluşların veri yığınları oluşturmasını önlemediği bilinen bir gerçek. Bu şekilde etkin bir şekilde oluşturulabilen toplum sağlığı verilerinin bulunduğu ve değer tabanlı göstergelerin olduğu altyapılar oluşturabilmek mümkün değil. Kümelenmiş verinin sağlık sektörü için bir ihtiyaç olduğu aşikâr.

Kümelenmiş veri alanında dikkat çeken girişimler
Gelişmeye devam eden kümelenmiş veri alanında dikkat çeken bazı girişimler bulunuyor. ABD’deki en büyük sağlık verisi sorgulama altyapılarından birisi olan Care Everywhere’ın sağlayıcısı Epic tarafından kümelenmiş veri alanında geliştirilen toplum sağlık yönetim sistemi Healthy Planet bunlar arasında yer alıyor. Pratikteki gerçeğin ise kümelenmiş veriye olan ihtiyaca karşın bireysel kayıtların kolayca bu sürece dâhil edilememesi olduğunu söyleyebilmek mümkün. Nitekim Healthy Planet ile ortaya koyulan yaklaşımın hala kuruluş ile sınırlandırılmış bir altyapısı bulunuyor. Bu altyapıda her bir kuruluş veri toplayabildiği kaynaklardan kümelenmiş veriler oluşturabiliyor. Fakat bu veri diğer kuruluşların erişebildiğinden farklı bir noktada yer alıyor. Söz konusu yaklaşım daha öncekinden ileri bir adımda olmasına karşın hala hedeften uzak bir noktada bulunuyor.

Veri erişimi veriden daha mı önemli?
Veri değerlidir. Ve hiçbir şey bu gerçeği değiştiremez. Özellikle dijital çağda atılan her adım bu gerçeği destekler. Kümelenmiş, merkezi veri konusunda Healthy Planet dışındaki farklı girişimler de bulunuyor. Kaliforniya’daki Cal INDEX farklı kuruluşların dâhil olduğu kümelenmiş veri oluşturma konusundaki girişimlerden bir diğeri olma niteliği taşıyor. Kuruluşların dâhil olması sürecinde farklı problemler yaşayan Cal INDEX, karşılaştığı problemleri aşabilmek ve büyümesini desteklemek için iş modelinin yeniden yapılandırma konusundaki girişimlerde bulundu. Fakat girişimlerin ötesinde gerçek anlamda gelinen nokta sistemin kullanışlılığı konusunda belirleyici olma niteliği taşıyor.

Gelecekte bizleri neler bekliyor?
Kümelenmiş veri altyapılarının oluşturulması konusunda teknolojinin ötesinde daha çok politik/kurumsal engeller olduğunu söyleyebiliriz. Sağlık verilerinin kapsamlı bir şekilde kümelenmiş veri altyapılarında kullanılabildiğini ve birçok kuruluşun bu altyapıya dahil olduğunu varsayarsak varılacak olan noktanın inovasyon için “yeni fırsatlar” sağladığını görebiliriz.

Ortaya çıkacak yeni gelişmelerle birlikte Elektronik Sağlık Kayıtları sistemleri kuruluş merkezli ve organizasyon içerisinde var olan veriler ile çalışan altyapılar olmanın ötesine geçmesi mümkün görünüyor. Elektronik Sağlık Kayıtları sistemleri standart bağlantı (modern API) ara yüzleri ile dış kaynaklı evrensel veri ortamıyla çalışabilir ve herkesin erişim sağlayarak görebileceği ve kullanabileceği duruma gelmesi söz konusu olabilir. Sorgular üzerinden çalışan ve veri kayıtlarının kopyasının kullanıldığı sistemlere olan ihtiyaç ortadan kalabilir. Yeni nesil Elektronik Sağlık Kayıtları sistemleri veri depolamanın ötesinde sağlık sektöründeki farklı süreç akışları ihtiyaçlarını karşılamak üzere tasarlanan uygulama koleksiyonları haline dönüşebilir. Tüm süreçler paylaşılan aynı veri üzerinden ilerleyecek olmasından dolayı ihtiyaç olması halinde süreçlerin geliştirilmesi sağlanabilir.
Evrensel veri aşamalı olarak yapay zekâ teknolojilerinde kullanılabilir. Hastalıkların teşhisi, klinik verilerin genetik verilerle birleştirilmesi, hastalar ve klinik uygulamalar için gerçek anlamda kişiye özel kararlar alınması gibi konular bilim kurgu hikâyelerinin ötesine geçerek gerçeğe dönüştürülebilir. Yakın gelecekte bunlara benzer yeniliklerin sağlık alanında uygulandığını görebiliriz.

Verilerden elde edilecek bilgilerin belirli bir kullanıcı ara yüzünde yer almasından çok daha değerli olması nedeniyle verinin anlaşılması konusundaki çalışmalar bir sonraki durak olarak görünüyor. Veri toplama konusundaki engellerin tamamının kaldırılması gerekebilir. Verinin kullanımı verinin değerli olduğu durumlarda söz konusu olabilir. Veri sınıflandırılabilir ve bir kullanıcıdan diğerine göre farklı şekilde kullanılabilir ve bu süreçte yeni maliyetler ortaya çıkabilir.
Sağlık verilerinin geleceğinin şu anda kuruluşlar tarafından hapsedilmiş verilerin özgürleştirilmesine ve kümelenmesine bağlı olduğu şüphe götürmez bir gerçek. Bu noktaya yakın bir gelecekte varacağız. Bu süreçte atılacak adımların neler olduğu genel olarak biliniyor. Sağlık sektöründeki IT altyapısını bu yapıya bağlı olarak ilerleyen bir süreç ve aşamalı bir değişim bekliyor.

Categories: STRATEJİ

About Author

Write a Comment

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*